Bunk'Art 1, Kwatera Główna Armii 0774

Dawna kwatera główna albańskiej armii, oznaczona jako Obiekt 0774. Kompleks zajmuje rozległy teren i przecina go wiele długich tuneli. Został wybudowany w latach 80. XX wieku przy pomocy specjalistów z Chińskiej Republiki Ludowej i w swoim czasie stanowił szczyt albańskiego budownictwa bunkrowego. Do 2014 roku pozostawał własnością wojskową, po czym otwarto w nim muzeum.

Bunkier wyróżnia się doskonałym zachowaniem wnętrz i wyposażenia z epoki zimnej wojny. Bloki podzielone są na liczne małe pomieszczenia robocze oraz trzy grupy pokojów przeznaczonych dla wysokich rangą dowódców. Dwa bloki bunkra są opuszczone i oddzielone od części muzealnej. Wejście do nich zagradza zepsuta krata — można je ostrożnie zwiedzić osobno. W opuszczonym bloku stoi stara centrala telefoniczna i akumulatorownia.

W pomieszczeniach bunkra urządzono ekspozycje poświęcone historii Albanii XX wieku ułożone w porządku chronologicznym od wejścia do wyjścia. Opowiadają o kluczowych okresach i wydarzeniach: uzyskaniu niepodległości od Imperium Osmańskiego, rządach pierwszego (i ostatniego) króla Ahmeta Zogu, włoskiej i niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej, rządach Envera Hoxhy, okresie zimnej wojny, śmierci Hoxhy, przejściu do kapitalizmu, a także o przedmiotach codziennego użytku komunistycznego obywatela i artefaktach wojskowych. Szczególnie intrygująca jest podziemna sala teatralna ze sceną, rzędami krzeseł i balkonem.

Nieco mythbustingu:

• Wiele źródeł twierdzi, że bunkier ma pięć kondygnacji, co jednak nie jest prawdą. Bunkier został wybudowany między wzgórzami i ze względu na ukształtowanie terenu jego wejścia oraz odpowiadające im bloki znajdują się na różnych poziomach. Zwiedzanie wymaga zejścia po czterech klatkach schodowych, nie oznacza to jednak, że bunkier ma pięć pięter.

• Nigdy nie był to osobisty bunkier Envera Hoxhy. Choć przewidziano w nim dla niego stanowisko pracy, w razie wojny Hoxha miał ukrywać się w innym bunkrze. Obiekt 0774 był przeznaczony jako główna kwatera albańskiej armii.

Zdaniem zespołu Urbex Albania to miejsce jest absolutnym must-see podczas każdej wizyty w Albanii.