Bunk'Art 1, Komanda e Ushtrisë 0774

Ish-selia e ushtrisë shqiptare, e shënuar si Objekti 0774. Kompleksi shtrihet në një sipërfaqe të gjerë dhe kalon nëpër tunele të gjata. U ndërtua në vitet 1980 me ndihmën e specialistëve nga Republika Popullore e Kinës dhe në kohën e vet përfaqësonte kulmin e ndërtimit të bunkerëve shqiptarë. Deri në vitin 2014 mbeti pronë ushtarake, pas së cilës u hap si muze.

Bunkeri është i veçantë për shkak të ruajtjes së shkëlqyer të interiereve dhe pajisjeve të epokës së Luftës së Ftohtë. Blloqet janë të ndara në shumë dhoma të vogla pune dhe tre grupe dhomash të rezervuara për komandantët e lartë. Dy blloqe të bunkerit janë të braktisura dhe të ndara nga pjesa e muzeum. Hyrja në to është e bllokuar nga një rrjetë e thyer — mund të eksplorohen me kujdes veçmas. Në bllokun e braktisur ndodhen një centrali telefonik i vjetër dhe një dhomë me bateri.

Në dhomantë e bunkerit janë organizuara ekspozita mbi historinë shqiptare të shekullit XX në rend kronologjik nga hyrja deri te dalja. Ato mbulojnë periudhat dhe momentet kyçe: pavarësia nga Perandoria Osmane, sundimi i mbretit të parë (dhe të fundit) Ahmet Zogu, pushtimi italian dhe gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore, sundimi i Enver Hoxhës, periudha e Luftës së Ftohtë, vdekja e Hoxhës, kalimi në kapitalizëm, objektet e jetës së përditshme të qytetarit komunist dhe artefakte ushtarake. Veçanërisht mbresëlënës është salla e teatrit nëntokësor me skenë, rreshta karrigjesh dhe ballkon.

Pak mythbusting:

• Shumë burime pretendojnë se bunkeri ka pesë kate, por kjo nuk është e vërtetë. Bunkeri është ndërtuar midis kodrave dhe, për shkak të relievit, hyrjet dhe blloqet përkatëse ndodhen në nivele të ndryshme. Gjatë vizitës duhet të zbriten katër shkallë, por kjo nuk do të thotë se bunkeri ka pesë kate.

• Ky nuk ka qenë kurrë bunkeri personal i Enver Hoxhës. Edhe pse aty ishte parashikuar një vend pune për të, në rast lufte Enver Hoxha duhej të strehohej në një bunker tjetër. Objekti 0774 ishte projektuar si selia kryesore e ushtrisë shqiptare.

Sipas mendimit të ekipit të Urbex Albania, ky vend është një must-see gjatë çdo vizite në Shqipëri.